Khám phá vũ trụ bên trong đầu bạn cùng “Bộ não phập phồng”

Bạn có bao giờ tự hỏi thứ gì đang nằm chễm chệ, "phập phồng" ngay giữa hai tai mình không? Nghe có vẻ hơi kinh dị, nhưng đó là một khối vật thể ướt át, nhũn nhũn, ghê ghê và trông nhăn nhúm như một quả óc chó khổng lồ. Ngay cả những nhà khoa học thông thái nhất – những người có thể tính van vách vận tốc ánh sáng hay bán kính của một nguyên tử – cũng phải vò đầu bứt tai vì chẳng hiểu nổi nó vận hành ra sao.

Chào mừng bạn đến với chuyến tham quan "vũ trụ thu nhỏ" đầy bí ẩn này thông qua cuốn sách "Bộ não phập phồng" của Nick Arnold và Tony De Saulles. Đây là "tấm vé độc đắc" từ Mecobooks đưa bạn vào thế giới của dòng sách Horrible Science lừng danh. Hãy chuẩn bị tinh thần, vì những gì bạn sắp đọc sẽ khiến bộ não bạn phải nhảy lầu đốp vì kinh ngạc đấy!

Hồ sơ “nhân vật chính”: Bộ não không chỉ là một cục đá

Nếu không có bộ não, bạn chỉ là một "vật thể" vô tri vô giác như cục đá thôi. Hãy cùng nghía qua bảng thông số của "ông chủ" đang điều hành mọi drama trong đời bạn nhé:

• Cân nặng: Dưới 1,3kg, tức là nhẹ hơn cả một túi đường cát lớn hoặc chỉ tương đương 1/50 trọng lượng cơ thể bạn. Nhỏ nhưng có võ!
• Cấu tạo: Gồm 3 phần chính là Não trước, Não giữa và Não sau. Trong đó, Đại não là “trùm cuối” khi chiếm tới 85% bộ não. Đặc biệt, não bạn được chia làm hai nửa (bán cầu) và nối với nhau bằng một “cây cầu” làm từ hàng triệu tế bào thần kinh.
• Nhiệt độ: Đây là bộ phận “nóng bỏng” nhất cơ thể vì nó thải ra lượng nhiệt cực lớn khi xử lý dữ liệu.
• Thành phần: Có tới 80% là nước! Eo ôi, hãy cẩn thận nhé, vì nếu thiếu nước, bộ não sẽ bị nóng quá mức, khiến bạn thấy ảo giác và nếu cứ khô héo như thế thì bạn sẽ “ngỏm” luôn đấy!

Lịch sử của những sai lầm… khó đỡ

Trước khi khoa học hiện đại lên tiếng, nhân loại đã có những giả thuyết "sai bét" đến mức muốn té ghế. Đừng có cười nhé, vì ngày xưa người ta tin sái cổ đấy:

• Người Ai Cập và Hy Lạp cổ đại: Họ khăng khăng cho rằng tim mới là trung tâm của suy nghĩ. Thật tội nghiệp cho bộ não khi bị coi là “kẻ đứng ngoài cuộc” tội nghiệp.
• Aristotle: Nhà triết học lỗi lạc này từng phán rằng não chỉ để làm nguội máu. Ông ấy còn tin nước mũi chảy ra chính là do… não bị đầy quá nên tràn ra ngoài. Đừng có dại mà thử làm nguội máu bằng nước mũi như ông ấy nhé!
• Franz Gall: Vào thế kỷ XVIII, vị bác sĩ này đưa ra thuyết “xem tướng não”. Ông tin rằng chỉ cần sờ các nốt lồi trên đầu là biết bạn bủn xỉn, hung dữ hay hài hước. Kết quả? Sai quá sai!

Hệ thống “Điện thoại thần kinh” kỳ diệu

Để bạn có thể nháy mắt hay "oánh một con mèo", bộ não sử dụng một mạng lưới liên lạc tinh vi đến mức các hãng viễn thông phải khóc thét:

• Con số khổng lồ: Có khoảng 100 tỷ tế bào thần kinh (neuron) trong não bạn.
• Đường dây siêu dài: Tổng chiều dài các dây thần kinh lên tới 150.000km, đủ để quấn quanh Trái Đất tới 4 vòng.
• Nghịch lý thư giãn: Bạn có tin nổi không? Các dây thần kinh của bạn thực tế lại thư giãn thoải mái hơn khi bạn đang làm việc gì đó, so với lúc bạn cứ nằm ườn một chỗ cả ngày đấy!
• “Drama” truyền tín hiệu: Hãy tưởng tượng kịch bản bạn muốn “oánh con mèo”. Đầu tiên, Vỏ não gửi một thông điệp đi. Ngay lập tức, các cổng nhỏ mở ra cho Natri tràn vào làm thay đổi điện tích, tạo thành xung thần kinh chạy dọc dây dẫn. Khi đến khe hở gọi là khớp thần kinh (synapse), một chất hóa học tên là noradrenaline sẽ được bắn qua để kích hoạt neuron tiếp theo. Bụp! Con mèo đã bị oánh (nhưng đừng làm thế thật nhé, tội nghiệp nó!).

Phòng thí nghiệm não bộ: Những cỗ máy “nhìn thấu” suy nghĩ

Ngày nay, các bác sĩ không cần phải mổ đầu bạn ra mới biết bạn đang nghĩ gì (may quá!). Họ có những siêu cỗ máy cực kỳ "tưng tửng":

Máy CAT

Đây là máy chụp cắt lớp bằng tia X yếu. Nó soi qua não bạn và hiển thị kết quả lên màn hình máy tính để tìm xem có vùng nào bị thương tổn không.

Máy PET

Các bác sĩ sẽ tiêm một ít chất phóng xạ (an toàn nhé!) vào máu não. Máy sẽ theo dõi xem chất này chảy đến đâu để biết vùng não nào đang hoạt động năng nổ nhất.

Máy NMR

Máy chụp cộng hưởng từ này dùng lực từ và sóng vô tuyến để “vẽ” lại bản đồ máu. Nó nhạy đến mức biết được bạn đang giải toán hay đang tán gẫu chuyện thiên hạ.

Máy EEG

Máy điện não đồ đo các loại nhịp sóng: Alpha (mơ màng), Beta (tập trung), Theta (ngái ngủ) và Delta (ngủ say). Sự thật “té ghế”: Năm 1970, một bác sĩ Mỹ đã thử nối máy EEG vào một miếng thạch vị chanh và cái máy… vẫn báo tín hiệu như đang suy nghĩ! Thực ra nó chỉ đang phản ứng lại sóng điện từ của những người đang tán gẫu ở phòng bên cạnh thôi.

Những sự thật “ghê ghê” mà cực thú vị

Cá là bạn chưa biết những điều kinh dị nhưng có thật này:

• Bộ não là “trạm thu nhận” đau đớn cho cả cơ thể, nhưng bản thân nó lại không có tế bào xúc giác. Nghĩa là nếu ai đó chạm trực tiếp vào não bạn, bạn sẽ chẳng cảm thấy gì cả!
• Năm 1998, các nhà khoa học đã tìm thấy “vùng não gây cười”. Chỉ cần kích một xung điện nhẹ, một cô bé đã cười khúc khích không dừng lại được.
• Thí nghiệm bốc mùi: Tại Đại học Vanderbilt (Mỹ), người ta đã bắt trẻ em ngửi những bộ đồ hôi rình của anh chị em chúng. Kết quả là 75% đứa trẻ nhận ra đúng mùi của người thân mình. Thật là một thí nghiệm… dã man và nồng nặc!
• Năng lượng điện của não bộ khi bạn làm bài kiểm tra chỉ đủ để thắp sáng một bóng đèn mờ mờ thôi.

Kết luận và Thông điệp từ Mecobooks

Hiểu về bộ não không chỉ giúp bạn thông thái hơn mà còn để trân trọng "ông chủ" nhăn nhúm đang làm việc miệt mài 24/7 trong đầu mình. Để khám phá sâu hơn những bí mật "rùng mình" nhưng đầy lôi cuốn, đừng quên tìm đọc trọn bộ "Bộ não phập phồng" tại Mecobooks nhé.

Bây giờ, hãy thử yêu cầu bộ não của bạn gửi một tín hiệu đến các ngón tay, nhẹ nhàng lướt chuột hoặc chạm vào màn hình để đặt mua ngay cuốn sách này. Đảm bảo bộ não của bạn sẽ rất thích thú khi được đọc về chính nó – một thực thể phập phồng, ướt át và đầy quyền năng!

Điểm lại kiến thức

1. Bộ não nặng dưới 1,3kg nhưng là phần nóng nhất cơ thể.
2. Đại não chiếm 85% bộ não và hai bán cầu não nối với nhau bằng một “cây cầu” tế bào thần kinh.
3. Não có 80% là nước; thiếu nước sẽ gây ảo giác và tử vong.
4. Dây thần kinh dài 150.000km và chúng “thư giãn” hơn khi bạn đang làm việc.
5. Cơ chế truyền tin dùng Natri và chất hóa học noradrenaline để băng qua các synapse.
6. Não không biết đau khi bị chạm trực tiếp vì không có tế bào xúc giác.