Tìm hiểu sự hình thành và phát triển nghệ thuật sân khấu dù kê dân tộc Khmer Nam Bộ – Thạch Sết (Sang Sết)

Tác phẩm “Tìm hiểu sự hình thành và phát triển nghệ thuật sân khấu dù kê dân tộc Khmer Nam Bộ” của tác giả Thạch Sết (Sang Sết) là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, công phu và toàn diện về một trong những loại hình nghệ thuật sân khấu độc đáo bậc nhất của cộng đồng người Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long. Cuốn sách không chỉ là một tài liệu học thuật giá trị mà còn là một nỗ lực đáng trân trọng trong việc ghi chép, hệ thống hóa và góp phần bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quý báu này. Thông qua từng trang sách, độc giả sẽ được dẫn dắt vào một hành trình khám phá lịch sử, đặc trưng nghệ thuật và vai trò xã hội của sân khấu Dù Kê, hiểu rõ hơn về tâm hồn, bản sắc và đời sống tinh thần của người Khmer Nam Bộ.

Phần đầu của cuốn sách tập trung làm rõ nguồn gốc và quá trình hình thành của nghệ thuật Dù Kê. Tác giả Thạch Sết đã dày công truy tìm những manh mối lịch sử, phân tích các yếu tố văn hóa, xã hội đã thai nghén và nuôi dưỡng nên loại hình sân khấu này. Dù Kê không ra đời một cách ngẫu nhiên mà là kết quả của một quá trình giao thoa, tiếp biến và sáng tạo lâu dài, bắt nguồn từ các hình thức diễn xướng dân gian, các nghi lễ tôn giáo và đặc biệt là sự kết hợp giữa âm nhạc, vũ đạo truyền thống Khmer với các yếu tố kịch nói. Công trình nghiên cứu chỉ ra những giai đoạn phát triển ban đầu, từ những hình thức sơ khai cho đến khi định hình thành một thể loại sân khấu hoàn chỉnh với những quy tắc và đặc điểm riêng biệt, đồng thời phác họa chân dung những nghệ nhân tiên phong đã đặt nền móng cho sự ra đời của Dù Kê.

Trọng tâm của tác phẩm là việc phân tích sâu sắc những đặc trưng nghệ thuật làm nên sức hấp dẫn và giá trị của sân khấu Dù Kê. Tác giả đi sâu vào từng thành tố cấu thành một vở diễn, từ kịch bản, nghệ thuật biểu diễn, âm nhạc, vũ đạo cho đến hóa trang và phục trang. Độc giả sẽ hiểu được sự khác biệt trong lối hát nói, cách luyến láy, nhả chữ đặc trưng; sự tinh tế trong từng động tác múa biểu cảm của các nhân vật; vai trò của dàn nhạc ngũ âm trong việc dẫn dắt cảm xúc và tạo không khí cho vở diễn. Các loại vai điển hình như vai vua, hoàng hậu, tướng, hề, chằn (yak) cũng được mô tả chi tiết về tạo hình, tính cách và lối diễn xuất ước lệ. Qua đó, một bức tranh toàn cảnh về thi pháp sân khấu Dù Kê được tái hiện một cách sống động, khoa học và đầy đủ.

Không chỉ dừng lại ở khía cạnh nghệ thuật, cuốn sách còn khẳng định vị trí và vai trò quan trọng của Dù Kê trong đời sống văn hóa tinh thần của người Khmer Nam Bộ. Sân khấu Dù Kê không đơn thuần là một hình thức giải trí mà còn là một không gian văn hóa thiêng liêng, nơi lưu giữ và truyền tải những giá trị đạo đức, những câu chuyện cổ tích, những bài học về lịch sử và triết lý nhân sinh. Các vở diễn Dù Kê chính là phương tiện giáo dục trực quan, giúp thế hệ trẻ tiếp cận với ngôn ngữ, văn học và bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Tác giả cũng không né tránh việc đề cập đến những thách thức mà Dù Kê đang phải đối mặt trong bối cảnh xã hội hiện đại, từ đó đưa ra những gợi mở, đề xuất về phương hướng bảo tồn và phát huy giá trị của di sản này một cách bền vững.

Với phương pháp nghiên cứu khoa học, nguồn tư liệu phong phú và cách trình bày mạch lạc, “Tìm hiểu sự hình thành và phát triển nghệ thuật sân khấu dù kê dân tộc Khmer Nam Bộ” là một tài liệu tham khảo không thể thiếu đối với các nhà nghiên cứu văn hóa, dân tộc học, sân khấu học, các sinh viên chuyên ngành và những người làm công tác quản lý văn hóa. Đồng thời, cuốn sách cũng là một món quà ý nghĩa dành cho cộng đồng người Khmer và bất kỳ độc giả nào yêu mến, mong muốn tìm hiểu về sự đa dạng, phong phú của nền văn hóa Việt Nam. Đây là một công trình vừa mang giá trị học thuật cao, vừa chan chứa tình yêu và trách nhiệm với di sản văn hóa dân tộc.