GIẢI MÃ “LOGIC QUYỀN LỰC” CỦA VLADIMIR PUTIN

Infographic - GIẢI MÃ

[SOURCE_IMAGE_1]

GIỚI THIỆU: PUTIN – BÍ ẨN PHÍA SAU BỨC TƯỜNG KREMLIN

Trong ống kính truyền thông phương Tây, Vladimir Putin thường hiện lên như một "Sa hoàng" thời hiện đại, một kẻ độc tài sở hữu khối tài sản bí ẩn từ 40 đến 200 tỷ đô la, cùng những dinh thự xa hoa và du thuyền lộng lẫy. Thế nhưng, đằng sau những con số đầy tính suy diễn đó là một thực tế chính trị trái ngược: tỷ lệ ủng hộ nội tại của ông thường xuyên duy trì ở mức trên 80%.

Để giải mã nghịch lý này, chúng ta không thể chỉ nhìn qua lăng kính định kiến. Đạo diễn Oliver Stone, khi thực hiện bộ phim Phỏng vấn Putin, đã nhấn mạnh một nguyên tắc sống còn: "Đối với Hoa Kỳ, việc quan trọng là cần phải học để hiểu một quan điểm khác". Ngay cả khi đối mặt với những tin đồn về sự giàu có, Putin đã đáp lại bằng một sự thực dụng lạnh lùng mang màu sắc triết học: "Trong quan tài không có túi". Câu nói ấy không chỉ là lời phủ nhận, mà còn là chìa khóa mở vào "Logic quyền lực" của một nhà lãnh đạo coi trọng dấu ấn lịch sử hơn là những giá trị vật chất tạm bợ. Bài viết này sẽ phân tích hành trình của Putin – người được coi là cả "triệu chứng" lẫn "phương thuốc" cho nỗi đau mang tên nước Nga sau thời hậu Xô Viết.

DI SẢN CỦA THẬP NIÊN 90: NỖI ĐAU VÀ SỰ SỤP ĐỔ ẢO TƯỞNG

Sự trỗi dậy của Putin là hệ quả tất yếu từ "thời kỳ Smuta" (thời loạn lạc) của thập niên 1990 dưới thời Boris Yeltsin. Đó là kỷ nguyên của "chủ nghĩa tư bản ăn thịt", nơi sự sụp đổ của Liên Xô không dẫn đến một thiên đường dân chủ mà là sự khốn cùng tận độ của dân tộc Nga. Các câu chuyện được tờ Komsomolskaya Pravda thu thập là minh chứng sống động cho thời kỳ này:

"Tôi nhớ mình đến chỗ bạn gái. Bạn gái tôi là phó tiến sĩ sử học, lúc đó đang bán tất… Bên phải cô là một trung tá về hưu bán dây giày… Còn bên trái là giáo viên vật lý bán đồ lót… Ở đó đã đập những nhịp trí thức lụi tàn của thành phố chúng tôi." — Tachiana Travka

"Thập niên 1990, chúng tôi tìm thấy mứt mơ được bà nấu từ thuở xa xưa… hũ mứt nâu đen không hề bị hỏng của bà đã cứu đói chúng tôi năm 1991. Bà vẫn luôn giúp chúng tôi ngay cả khi đã mất." — Mứt Mơ

Câu chuyện "Mứt mơ" không đơn thuần là ký ức về cái đói, nó là biểu tượng cho sự thất bại của những ảo tưởng phương Tây và sự quay trở lại với các giá trị sinh tồn tổ tiên. Thậm chí, ngay cả giai thoại về "Baba Yoga" – một cách chơi chữ ám chỉ những bài giảng yoga của người Mỹ đến Nga để kiếm lợi từ nguồn bông rẻ (mua khăn trải bàn 24 rúp và bán lại 500 đô la tại Mỹ) – cũng phơi bày sự khai thác tàn nhẫn mà người Nga phải gánh chịu. Putin đã xuất hiện đúng lúc người dân Nga khao khát một "nóc nhà" (krysha) thực thụ từ phía nhà nước để bảo vệ họ khỏi sự sụp đổ của các giá trị cũ.

HÀNH TRÌNH ĐẾN QUYỀN LỰC: TỪ ST. PETERSBURG ĐẾN KREMLIN

Sự thăng tiến của Putin không phải là một sự may mắn ngẫu nhiên mà được xây dựng trên nền tảng của kỹ năng tình báo và lòng trung thành hiếm có trong kỷ nguyên cơ hội.

1975 – 1990: Phục vụ trong KGB, làm nhiệm vụ tại Dresden (Đông Đức), nơi ông chứng kiến sự sụp đổ của chế độ cũ và sự yếu kém của giới tinh hoa.
1990 – 1996: Làm phó cho Thị trưởng Anatoly Sobchak tại Saint Petersburg. Khi Sobchak thất bại trong cuộc bầu cử năm 1996, Putin đã có một quyết định định hình nên con người chính trị của mình: từ chối làm việc cho người kế nhiệm vì lòng trung thành với Sobchak. Đối với ông, lòng trung thành quan trọng hơn cơ hội.
1996 – 1999: Chuyển về Moskva, nhanh chóng nắm giữ các vị trí quan trọng như lãnh đạo FSB và Thủ tướng.
31/12/1999: Được Yeltsin chỉ định làm Quyền Tổng thống.

Trong giai đoạn này, Putin đã học cách quan sát và sau đó là thiết chế hóa khái niệm "krysha" (nóc nhà/sự bảo vệ). Thay vì để các tài phiệt như Berezovsky hay Abramovich sử dụng chính quyền làm "nóc nhà" cho các lợi ích riêng tư, Putin đã đảo ngược cuộc chơi: ông biến Nhà nước thành "nóc nhà" duy nhất, buộc các tài phiệt phải phục tùng lợi ích quốc gia nếu muốn tồn tại.

LOGIC ĐỊA CHÍNH TRỊ: CON GẤU TRONG RỪNG TAIGA

Logic đối ngoại của Putin bắt nguồn từ sự thất vọng sâu sắc trước điều mà ông gọi là sự "bội ước" của phương Tây. Ông thường nhắc lại lời hứa của James Baker và Hans-Dietrich Genscher năm 1990 rằng NATO sẽ không mở rộng sang phía Đông "dù chỉ một inch".

Tại Câu lạc bộ Valdai năm 2014, ông đã đưa ra một ẩn dụ đanh thép: "Con gấu là ông chủ rừng Taiga… Nó không chuẩn bị dịch chuyển đến những vùng khí hậu khác… Nhưng nó cũng sẽ không giao cho ai rừng Taiga của mình." Đây là tuyên ngôn về sự tự cường và không khoan nhượng đối với chủ quyền quốc gia.

Sự khác biệt giữa thế giới quan của hai bên được tóm tắt qua bảng sau:

NHỮNG TRỤ CỘT TƯ TƯỞNG: NHÀ THỜ VÀ LỊCH SỬ

Putin khôi phục bản sắc Nga bằng cách kết nối lại những đứt gãy lịch sử. Một trong những biểu tượng mạnh mẽ nhất là mối quan hệ với Cha Tikhon, Tu viện trưởng Tu viện Sretensky. Có một sự trớ trêu đầy tính lịch sử: Tu viện Sretensky nằm ngay cạnh Lubyanka (trụ sở cũ của KGB) – nơi từng giam giữ và hành quyết hàng nghìn giáo sĩ. Putin đã biến sự ironical đó thành một thông điệp về sự hòa giải dân tộc.

Dưới thời Putin, Giáo hội Chính thống giáo Nga trong nước và hải ngoại đã hiệp nhất vào năm 2007. Ông sử dụng lịch sử của các triều đại Rurik và Romanov làm chất keo gắn kết xã hội mới. Putin tin rằng: "Nếu không nhìn nhận quá khứ của mình, chúng tôi sẽ chẳng có tương lai." Ông đặc biệt nhạy cảm với việc sửa đổi lịch sử Thế chiến II, nhắc nhở thế giới rằng Liên Xô đã phải trả giá bằng 27 triệu sinh mạng để chiến thắng phát xít, và việc không mời Nga tham gia các lễ kỷ niệm như giải phóng Auschwitz là một sự "thiếu lương tâm chính trị".

ĐẠO ĐỨC VÀ TRUYỀN THÔNG: VŨ KHÍ CHÍNH TRỊ MỚI

Đối với Putin, đạo đức truyền thống là thành trì chống lại sự xâm lăng văn hóa. Ông coi "sự mực thước chính trị" (political correctness) của phương Tây là một vũ khí dùng để phá hoại bản sắc dân tộc của các quốc gia khác.

Vụ án Pussy Riot: Phương Tây coi đây là tự do ngôn luận, nhưng 86% dân Nga ủng hộ việc trừng phạt vì họ coi đó là hành động xúc phạm tôn giáo. Putin lập luận rằng Nhà nước phải bảo vệ đức tin của đại đa số dân chúng.
Đạo luật "Agent nước ngoài": Putin khẳng định đạo luật này chỉ tương tự như luật FARA năm 1938 của Mỹ, nhằm ngăn chặn sự can thiệp từ bên ngoài vào chính trị nội bộ.
Việc USAID rời khỏi Nga: Đây là lời khẳng định rằng Nga không còn là một "nước đang phát triển" cần sự chỉ bảo của Mỹ, mà là một cường quốc có chủ quyền tư tưởng.

KẾT LUẬN: BÀI HỌC TỪ LOGIC CỦA QUYỀN LỰC

Hiểu được Putin không có nghĩa là đồng ý với ông, nhưng là hiểu được tâm thế của một dân tộc đang tìm cách lấy lại vị thế từ đống đổ nát của một đế chế. "Logic quyền lực" của ông xoay quanh các điểm cốt lõi:

Chủ quyền là ưu tiên tuyệt đối: Không có chủ quyền, nước Nga không thể tồn tại.
Lịch sử là nền tảng chính danh: Sức mạnh của Putin đến từ việc hàn gắn quá khứ Xô Viết, Sa hoàng và Chính thống giáo.
Realpolitik thay cho lý tưởng hóa: Mọi quan hệ quốc tế đều dựa trên cân bằng quyền lực thực tế, không phải những lời hứa "miệng".
Nhà nước là "nóc nhà" tối cao: Sự bảo vệ của nhà nước là rào chắn chống lại sự hỗn loạn của thập niên 90.

Nước Nga đã đi trọn một thế kỷ từ năm 1917 để tìm về bản sắc tự cường dưới thời Putin. Tuy nhiên, một câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: Liệu mô hình quyền lực dựa trên cá nhân và truyền thống này có thể duy trì được sự ổn định lâu dài cho nước Nga, hay nó sẽ tạo ra một khoảng trống nguy hiểm khi bước vào kỷ nguyên "hậu Putin"? Lịch sử sẽ là người phán xử cuối cùng.